Izgradnja osam moćnih podzemnih tvrđava bastiona oko Zaječara počela je 1862, u vreme kneza Mihaila, kao i odbrana “istočnog fronta” Srbije od Turaka, ali i kao uporište za oslobađanje Balkana od Osmanlija. Poslednja faza gradnje monumentalnih vojnih objekata završena je krajem 19 veka, kao zaštita od napada iz Bugarske.
S vremenom oni su pali u zaborav i postali bukvalno nevidljivi, zarasli u trnje i šumu, gde su ih s mukom pronašli ljubitelji prirode, planinari i izviđači.
Uzeli smo topografske karte s početka 20 veka i počeli da tragamo po brdima – kaže Anđela Risantijević iz zaječarsko planinarskog društva Dragan Radosavljević
Izviđači su pozicije s karata pretvorili u dži-pi-es koordinate, ali i pored toga često smo lutali. Iako smo se nalazili na desetak metara od ulaza ukopaih tvrđava, nismo mogli da ih vidimo, jer su potpuno obrasle vegetacijom. Sada završavamo rasčišćavanje, i u maju će se održati maraton na stazi od 48 kilometara koja povezuje bastione. Interesovanje iz inostranstva je veliko.
Zaječarski planinari poveli su nas u obilazak staze srpskog istočnog fronta, istim stazama i prolazima koje su s mukom rasčistili da bi od zaborava otrgli tvrđave koje pokazuju moć i polet Srbije u vreme kada su gračene. Do bastiona se stiže koridorima presečenim kroz gusto žbunje i trnje, koji savršeno maskiraju vojne kazamate kojima ime apsolutno odgovara, jer u bukvalnom prevodu s italijanskog kazamat znači “mačna kuća”. U vojnom rečniku označava dobro zaštićeno podzemlje tvrđave, vojne položaje,prostorije i skladišta u kojima je posada bezbedna od neprijateljske vatre. Gotovo zatrpani otvori i ventilaciju u dnu tvrđavskih zidova ukazuju na to da iovde, kao u sličnim tvrđavama tog doba, postoje dublja podzemna skladišta municije i bunari. Međutim, danas je ulaz u duboko podzemlje, ukoliko postoji, tajna.
Pre nas, bastione su posećivali samo tragači za blagom koji su uništavali ove vredne objekte koji nisu zaštićeni kao spomenici, iako to nesumnjivo zaslužuju – priča Anđela Risantijević, vodeći nas kroz dugu kolonadu oštećenih zidova koji su razvajali ukopane spavaonice knjaževske srpske vojske.
Čim smoočistili prilaze bastionima, njih su poželeli da posećuju i ljuitelji prirode.To nam je dalo ideju da markiramo planinarsku stazu i organizujemo maraton oko osam bastiona. Međutim, imali smo veoma malo podataka o njima.
Tu je u pomoć priskočio novinar i publicista Srđan M. Tomić, u čijem se rodnom Velikom Izvoru nalazi jedna od podzemnih tvrđava. Istražujući hronike i arhive, otkrio je da je njihova gradnja počela 1862. na prostoru šančeva iz Prvog srpskog ustanka, na brdima Kraljevici, Parajunkuli, Šontolovskoj visoravni, Plandištu, Širokoj poljani, Srednjem vrhu, Koilovoj čuki i Kravarniku. Najnovija istorijska istraživanja pokazuju da su bastioni građeni u doba kada su Rusija i Francuska podržavale ideju velikog oslobodilačkog balkanskog rata, kad aje knez Mihailo proglasio formiranje Narodne vojske.
Knez Mihailo je nosilac ideje o izgradnji kamenih bastiona – kaže Tomić. U pomoć je pozvao Mondena, koji postaje prvi srpski ministar vojni. Jedan od glavnih zadataka bio mu je izgradnja vojnostrategijskih utvrđenja kojima bi se istočna granica Srbije branila od Turaka. Sam knez Mihailo je 1861. obišao Zaječar, a sledeće godine su došli i članovi državne komisije, major Jovan Belimarković, genral-štabni kapetan Dimitrije Karadžić, da odrede položaje utvrđenja. Njihove planove napravio je Monden.
Pažnja posvećena zaječarskom bastionskom sistemu ukazuje na to da je bilo planirano da on bude polazište jednog od pravaca oslobađanja Balkana do Bosfora i Dardanela u oslobodilačkom ratu u kome bi Srbija bila Pijemont.
Izvor: novosti.rs
Dodaj komentar